Batumi

Batumi to stolica autonomicznej republiki Adżarii i główne nadmorskie miasto Gruzji — Gruzji jako kraju w regionie Kaukazu Południowego, a nie stanu USA — na wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego, zaledwie 15 kilometrów od granicy z Turcją. Z około 185 000 mieszkańców jest to drugie co do wielkości miasto w Gruzji i jej najważniejszy port. To także najbardziej wyróżniające się fizycznie miasto w kraju: radzieckie bloki mieszkalne, ozdobne XIX-wieczne europejskie fasady i agresywnie nowoczesne szklane wieżowce dzielą te same ulice, wszystko w zasięgu wzroku od morza.

Klimat jest inny niż gdziekolwiek indziej w Gruzji. Batumi leży w jednym z najbardziej deszczowych zakątków Kaukazu, z ponad 2400 milimetrami opadów rocznie, a efektem jest bujny, niemal tropikalny krajobraz, który zaskakuje większość odwiedzających po raz pierwszy — subtropikalne zbocza, plantacje herbaty na niższych stokach i wilgotność, która wydaje się obca po suchym Tbilisi czy suchej wschodniej Gruzji.

Czy warto odwiedzić Batumi?

Warto odwiedzić Batumi, jeśli chcesz nadmorskiego miasta nad Morzem Czarnym z efektowną nowoczesną panoramą, długą nadmorską promenadą i łatwym dostępem do zielonych gór Adżarii. Pasuje podróżnym szukającym letniego wypoczynku, każdemu ciekawemu zupełnie innej strony Gruzji niż Tbilisi czy region winiarski, oraz odwiedzającym, którzy połączą miasto z wnętrzem Adżarii. Ustaw jedno oczekiwanie od razu: plaże są kamieniste, nie piaszczyste, a lipiec i sierpień są gorące, wilgotne i zatłoczone. Podróżni zainteresowani głównie historią i kulturą zyskają więcej w Tbilisi i starszych miastach; siła Batumi to wybrzeże, klimat i współczesna energia.

Zabytkowe centrum i Europe Square

Najstarsza zachowana część Batumi skupia się wokół Europe Square i otaczających go ulic — to najwyższa koncentracja architektury z końca XIX i początku XX wieku w mieście. Te eleganckie włoskie, francuskie i eklektyczne europejskie fasady powstały w latach naftowego boomu i były stopniowo odnawiane w ciągu ostatniej dekady. Ulice są tu wąskie i w skali sprzed ery samochodów, a spacer po nich daje dobre wyobrażenie o Batumi u szczytu na początku XX wieku.

Europe Square jest formalnym sercem tego obszaru, którego osią jest kolumna zwieńczona figurą Medei — mitologicznej gruzińskiej księżniczki — trzymającej Złote Runo. Ten wybór jest celowy: nawiązuje do greckiego mitu o Jazonie i Argonautach, który umieścił Kolchidę, krainę Złotego Runa, na tym wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego, na terenie dzisiejszej zachodniej Gruzji. Plac i okoliczne ulice wypełniają kawiarnie, restauracje i małe hotele, a w ciepłe wieczory przyciągają swobodną mieszankę miejscowych i odwiedzających. W pobliżu Piazza — wybrukowany, lekko w stylu włoskim kompleks wokół dziedzińca — jest bardziej otwarcie nastawiona na turystów, ale dodaje życia centrum.

Bulwar w Batumi i nadmorze

Bulwar w Batumi to najważniejsza przestrzeń publiczna miasta, nadmorska promenada biegnąca około sześciu kilometrów wzdłuż Morza Czarnego. Pierwotny odcinek pochodzi z początku XX wieku, ale od tego czasu był wielokrotnie wydłużany i przeprojektowywany, ostatnio w latach 2010. Dziś to społeczny kręgosłup miasta — ciągły zielony korytarz ogrodów, kawiarni, ścieżek rowerowych, fontann i otwartej przestrzeni między plażą a tkanką miejską. Najlepiej zwiedzać go pieszo lub rowerem.

Plaża jest raczej kamienista niż piaszczysta, co jest normą na dużej części gruzińskiego wybrzeża Morza Czarnego i wymaga pewnego przyzwyczajenia, jeśli jesteś przyzwyczajony do śródziemnomorskiego piasku. Woda jest na ogół czysta i wystarczająco spokojna do pływania przez całe lato. W lipcu i sierpniu nadmorze jest niezwykle ruchliwe od rana do późnej nocy.

Kilka z najczęściej fotografowanych punktów Batumi leży wzdłuż bulwaru lub w jego pobliżu. Alphabetic Tower, wysoka spiralna konstrukcja zawierająca litery gruzińskiego alfabetu, stoi w pobliżu północnego końca. Kinetyczna rzeźba Ali and Nino — dwie figury, Gruzinka i Azer, które powoli obracają się, by się spotkać i przeniknąć przez siebie — nawiązuje do znanej powieści osadzonej w Baku i na Kaukazie. Wraz z innymi współczesnymi instalacjami po drodze nadmorze oferuje więcej wizualnych atrakcji niż zwykła promenada.

Współczesna architektura i panorama

Boom budowlany w Batumi w ciągu ostatnich dwóch dekad wytworzył panoramę inną niż w jakimkolwiek innym mieście w Gruzji, a nawet w większości Kaukazu Południowego. Skupisko wieżowców hotelowych i mieszkalnych wzdłuż północnego nadmorza obejmuje prace znanych na świecie architektów, nadając miastu nowoczesną, zdecydowaną tożsamość zamiast historycznie nostalgicznej.

Opinie na temat rezultatów są podzielone i warto być wobec tego szczerym. Niektóre z nowszych budynków są przemyślane i dobrze wykonane; inne niezręcznie współgrają z otoczeniem. Jasne jest, że Batumi celowo zdecydowało się przedstawiać jako miasto patrzące w przyszłość i kosmopolityczne — widoczne nie tylko w architekturze, ale i w hotelach z kasynami, nadmorskich kompleksach rozrywkowych oraz ogólnym nastawieniu na letnią turystykę wypoczynkową wzdłuż północnego nadmorza. Czy odczytuje się to jako ekscytujące, czy jako przeinwestowane, to kwestia gustu.

Batumi Botanical Garden

Batumi Botanical Garden leży na wzgórzu nad Morzem Czarnym około dziewięć kilometrów na północ od centrum i jest jedną z najbardziej rozległych kolekcji botanicznych na Kaukazie. Założony w 1912 roku przez botanika Andrieja Krasnowa, zajmuje około 113 hektarów stromego terenu i mieści ponad 2000 gatunków roślin z regionów takich jak Azja Wschodnia, Ameryka Północna, Himalaje, Australia i basen Morza Śródziemnego. Ciepło, wilgotność i opady Batumi sprzyjają wielu gatunkom subtropikalnym i strefy umiarkowanej, które trudno byłoby wyhodować niemal gdziekolwiek indziej w Gruzji.

Układ podąża za konturami wzgórza, jest zorganizowany według pochodzenia geograficznego, a widoki na Morze Czarne z górnych części należą do najlepszych w regionie. To poważna instytucja ogrodnicza, a nie wypielęgnowany park ozdobny, więc miejscami ma lekko dziki, zarośnięty charakter, który wielu odwiedzających lubi. Zaplanuj pół dnia i pamiętaj, że teren jest stromy i wiąże się ze sporą ilością chodzenia. Jest szczególnie satysfakcjonujący wiosną, gdy kwitnące drzewa i krzewy osiągają szczyt.

Adżaria poza miastem

Górzyste wnętrze Adżarii, w zasięgu godziny lub dwóch jazdy samochodem od Batumi, ostro kontrastuje z nadmorskim miastem. Niższe doliny są zielone i rolnicze, z plantacjami herbaty na zboczach — Adżaria i sąsiednia Guria produkują większość gruzińskiej krajowej herbaty, co jest spuścizną upraw wprowadzonych w okresie imperium rosyjskiego. Wyżej doliny zwężają się, wodospady stają się częstsze, a wsie bardziej tradycyjne.

Makhuntseti Waterfall, w dolinie rzeki Acharistskali około 35 kilometrów od Batumi, to jeden z najczęściej odwiedzanych obiektów przyrodniczych w regionie. Spada z około 30 metrów do zalesionego wąwozu, a w pobliżu stoi most łukowy Makhuntseti, średniowieczny jednoprzęsłowy most kamienny, który przetrwał w dużej mierze nienaruszony. Podobne średniowieczne mosty są rozsiane po adżarskich wyżynach i należą do najlepszych przykładów gruzińskiej średniowiecznej inżynierii poza głównymi klasztorami. Dalej w góry krajobraz staje się prawdziwie alpejski, a wysokie przełęcze pasma Arsiani tworzą granicę z Turcją. Wiejskie pensjonaty w górnych dolinach oferują proste pokoje i domową kuchnię — zupełnie inne wrażenie z Adżarii niż hotele z kasynami przy nadmorzu.

Kuchnia adżarska w Batumi

Kuchnia adżarska dzieli podstawy gruzińskiego gotowania, ale ma własny charakter, ukształtowany przez geografię regionu, klimat i historyczne związki ze światem osmańskim. Najbardziej rozpoznawalnym na świecie daniem jest chaczapuri adżarskie — chleb w kształcie łódki wypełniony roztopionym serem, zwieńczony surowym jajkiem i sporą ilością masła, mieszany razem przy stole przed jedzeniem. Ta wersja pochodzi z Adżarii i od tego czasu rozprzestrzeniła się po całej Gruzji i poza nią, ale najlepsza jest właśnie tutaj, gdzie pasują do niej lokalny ser i chleb.

Owoce morza pojawiają się w restauracjach Batumi częściej niż w większości innych gruzińskich miast, co odzwierciedla nadmorskie położenie — świeże ryby z Morza Czarnego, w tym mullet, labraks i różne lokalne gatunki. Osmańskie dziedzictwo kulinarne regionu pojawia się także w niektórych daniach i słodyczach, nadając jedzeniu nieco inny profil smakowy niż w Tbilisi czy Kachetii.

Jak dotrzeć do Batumi i poruszać się po nim

Batumi jest dobrze skomunikowane z Tbilisi koleją. Nocny pociąg to popularna opcja, docierająca do Batumi rano. Kursują też pociągi dzienne i marszrutki, przy czym podróż drogą zajmuje mniej więcej cztery do pięciu godzin. Międzynarodowe lotnisko w Batumi obsługuje rosnącą liczbę połączeń, z połączeniami do Istanbul, Tel Aviv i kilku europejskich miast, a także loty krajowe do Tbilisi. W obrębie miasta większość centralnych atrakcji można pokonać pieszo, a bulwar najlepiej zwiedzać pieszo lub rowerem.

Najlepszy czas na wizytę w Batumi

Sezon szczytowy trwa od czerwca do września, gdy plaża jest w pełni wykorzystywana, a miasto najbardziej ruchliwe. Lipiec i sierpień są najgorętsze i najbardziej zatłoczone, regularnie osiągając 30°C lub więcej przy wysokiej wilgotności. Wiosna — zwłaszcza maj i czerwiec — przynosi przyjemne temperatury, ogród botaniczny w najlepszej formie i znacznie mniej tłumów. Jesień przedłuża komfortowy sezon do października, a morze jest wystarczająco ciepłe do pływania długo we wrześniu. Zima jest łagodna na poziomie morza, rzadko poniżej zera, a miasto jest spokojniejsze i tańsze, choć niektóre sezonowe firmy są zamknięte lub skracają godziny. Ze względu na opady pakuj się na deszcze o każdej porze roku.

Historia i rozwój

Miejsce współczesnego Batumi jest zamieszkane od starożytności — źródła greckie i rzymskie wspominają o osadzie tutaj, a naturalny port zawsze był cenny dla każdego, kto kontrolował wschodnie wybrzeże Morza Czarnego. Przez większość okresu średniowiecza obszar ten stanowił część adżarskich wyżyn, kształtowanych zarówno przez kulturę gruzińską, jak i osmańską. Panowanie osmańskie, od końca XVI wieku do 1878 roku, pozostawiło trwały ślad: znaczna część adżarskiej ludności przeszła na islam, a region zachowuje do dziś społeczność muzułmańską, która odróżnia go od przeważająco prawosławnej reszty Gruzji.

Współczesne miasto szybko nabrało kształtu po tym, jak Rosja przejęła kontrolę po wojnie rosyjsko-tureckiej 1877–78. Kolej Zakaukaska łącząca Batumi z Tbilisi i Baku przekształciła port w jeden z najważniejszych na świecie terminali eksportu ropy, obsługujący ogromne ilości azerskiej ropy z pól naftowych Baku na początku XX wieku. Bogactwo to sfinansowało budynki w stylu europejskim, które wciąż wyznaczają linię zabytkowego centrum, a obecne były interesy Nobla, Rothschildów i innych dużych europejskich graczy, co nadawało Batumi kosmopolityczny charakter nietypowy dla kaukaskiego miasta tej wielkości. Okres radziecki przyniósł przemysł, wzrost i wielkie bloki mieszkalne otaczające centrum. Po trudnej dekadzie po uzyskaniu niepodległości w 1991 roku Batumi odbudowało się szybciej niż większość gruzińskich miast, czemu sprzyjał jego port i duże inwestycje w turystykę od połowy lat 2000 — boom budowlany, który wytworzył zarówno efektowne, jak i wątpliwe budynki oraz panoramę, która wciąż się zmienia.