Georgian National Museum (Simon Janashia Museum of Georgia): od czego zacząć w Gruzji

Georgian National Museum przy Rustaveli Avenue to główna w kraju instytucja poświęcona historii i kulturze, a dla podróżnych przybywających do Tbilisi, stolicy Gruzji (kraju w Kaukazie Południowym), którzy mają ograniczoną wcześniejszą wiedzę o tym kraju, jest to najlepsze miejsce, by zacząć. Kilka godzin tutaj, zanim wyruszy się do klasztorów, regionów winiarskich czy w góry, nadaje wszystkiemu pozostałemu kontekst i głębię, których zbudowanie zajęłoby inaczej znacznie więcej czasu.

Czym jest Georgian National Museum?

Georgian National Museum to organizacja parasolowa (utworzona w 2004 roku) skupiająca kilkanaście muzeów i instytucji, a jej głównym budynkiem historycznym jest Simon Janashia Museum of Georgia przy Rustaveli Avenue 3 — najstarsze muzeum w kraju, którego korzenie sięgają 1852 roku. Na kilku piętrach opowiada historię Gruzji od prehistorii po XX wiek: hominidów z Dmanisi (~1,8 mln lat, najstarsze ludzkie skamieniałości poza Afryką), skarbiec złota starożytnej Kolchidy (Colchis) i epoki brązu, średniowieczny złoty wiek oraz wymowną wystawę poświęconą sowieckiej okupacji. Z ponad milionem obiektów w zbiorach jest to najlepszy pojedynczy przegląd historii i kultury Gruzji — oraz idealny pierwszy przystanek w kraju.

Budynek

Muzeum nie jest pojedynczą kolekcją, lecz siecią, której główne wystawy historyczne mieszczą się w Simon Janashia Museum of Georgia przy Rustaveli Avenue. Instytucja wywodzi się z 1852 roku (muzeum kaukaskiego oddziału Rosyjskiego Cesarskiego Towarzystwa Geograficznego) — co czyni ją najstarszym muzeum w Gruzji — i w 1947 roku otrzymała imię historyka Simona Janashii. Obecny budynek pochodzi z 1910 roku, zaprojektowany przez architekta Nikolaya Severova z wplecionymi w niego średniowiecznymi gruzińskimi motywami dekoracyjnymi; jego miejsce przy głównym bulwarze Tbilisi odzwierciedla znaczenie, jakie instytucja miała od samego początku. (Znaczna część zbiorów została w 1921 roku, w trakcie sowieckiego przejęcia władzy, ewakuowana do Francji i w słynny sposób przywieziona z powrotem przez uczonego Ekvtime Takaishviliego w 1945 roku.)

Zbiory

Archeologia i prehistoria. Kolekcja archeologiczna obejmuje prehistoryczną i starożytną przeszłość Gruzji z dokładnością odzwierciedlającą, jak długo i nieprzerwanie ta ziemia była zamieszkana. Materiały z Dmanisi — ze stanowiska, gdzie znaleziono skamieniałości hominidów liczące ~1,8 mln lat — wyznaczają punkt początkowy historii człowieka w tym miejscu w najbardziej bezpośredni możliwy sposób. Następujące po nich złote i srebrne naczynia kultury Trialeti (~2000–1500 p.n.e.) pokazują poziom kunsztu osiągnięty w Kaukazie Południowym na długo przed szczytem klasycznych cywilizacji śródziemnomorskich. Jeden mały, lecz znaczący obiekt: neolityczne naczynie z Khramis Didi Gora (~VI tysiąclecie p.n.e.) ozdobione kiściami winogron — część dowodów stojących za pretensjami Gruzji do miana jednej z kolebek winiarstwa sprzed około 8000 lat.

Skarbiec złota (atrakcja szczególna). Skarbiec — osobno eksponowana, zabezpieczona kolekcja, często dostępna za oddzielnym biletem — jest dla wielu zwiedzających punktem kulminacyjnym. Jego złoto ze starożytnej Kolchidy (Colchis) (zachodniogruzińskiego królestwa, które grecki mit uczynił celem wyprawy Argonautów (Argonauts) po złote runo (Golden Fleece)) to jeden z najwspanialszych zespołów starożytnego złotnictwa w Kaukazie: od biżuterii i ozdób po przedmioty ceremonialne wykonane techniką granulacji, filigranu i osadzanych kamieni, na poziomie technicznego mistrzostwa, który stale zaskakuje zwiedzających niewiedzących, jak wyrafinowana była wczesna gruzińska metalurgia. Mieści też materiały ze wschodniogruzińskiego królestwa Iberia (w tym Akhalgori hoard, V w. p.n.e.) oraz z kultur scytyjskiej (Scythian) i sarmackiej (Sarmatian) ze stepów Kaukazu. Liczbą obiektów nie jest duży, lecz jakość jest niezmiennie wysoka, a najlepsze eksponaty są nadzwyczajne.

Średniowieczna Gruzja. Sekcja średniowieczna obejmuje gruziński złoty wiek — zjednoczone królestwo XI–XIII wieku — z rękopisami, kościelnymi wyrobami metalowymi i fragmentami architektonicznymi, które nadają fizyczną namacalność okresowi znanemu poza tym głównie z zabytków wciąż obecnych w krajobrazie. Na szczególną uwagę zasługuje emalia komórkowa (cloisonné) (minankari), rzemiosło, w którym średniowieczni gruzińscy rzemieślnicy osiągnęli wyrafinowanie uznawane w całym świecie bizantyjskim.

Wystawa poświęcona sowieckiej okupacji. Mieszcząca się w obrębie muzeum (otwarta w 2006 roku), ta sekcja przybiera celowo inny ton niż ekspozycje archeologiczne. Dokumentuje okres, który wystawa przedstawia jako sowiecką okupację Gruzji w latach 1921–1991 — przejęcie władzy przez Armię Czerwoną w 1921 roku, terror stalinowski, deportacje, tłumienie gruzińskiej kultury narodowej oraz ruchy oporu — wykorzystując dokumenty (wiele z archiwów służb bezpieczeństwa), fotografie, świadectwa i zrekonstruowane aranżacje. Jest to, wprost, narracja ujęta z gruzińskiej perspektywy narodowej, a nie poprzez sowiecką czy rosyjską historiografię; samo określenie „okupacja” jest częścią spornej debaty między Gruzją a Rosją na temat tego, jak ta historia jest charakteryzowana. Dla zwiedzających, którzy chcą zrozumieć, dlaczego relacja między Gruzją a Rosją niesie taki ciężar, sekcja ta dostarcza bezpośredniego i niezbędnego kontekstu.

Etnografia. Galerie etnograficzne prezentują tradycyjną kulturę materialną z różnych regionów Gruzji — odzież, narzędzia, przedmioty domowe i rolnicze, instrumenty muzyczne — zaaranżowane tak, by pokazać, jak różne strefy geograficzne kraju wytworzyły odrębne sposoby życia i wytwarzania. Kontrasty między góralszczyzną a nizinami, wschodnią a zachodnią Gruzją oraz między różnymi społecznościami kraju stają się namacalne dzięki przedmiotom w sposób, jakiego nie zdoła oddać czysto pisana narracja.

Dojazd i zwiedzanie

• Adres: Rustaveli Avenue 3, centrum Tbilisi (stacja metra Rustaveli; przy głównym bulwarze, blisko Freedom Square, Parlamentu i Opery).
• Godziny: wtorek–niedziela, mniej więcej 10:00–18:00 (ostatnie wejście ~17:30); w poniedziałki nieczynne. (Przed wizytą sprawdź aktualne godziny.)
• Bilety: standardowy bilet muzealny; skarbiec złota ma ograniczoną liczbę miejsc i zwykle wymaga oddzielnego biletu kupowanego przy wejściu — zobacz go najpierw lub zarezerwuj z wyprzedzeniem w godzinach dużego ruchu. Dostępne są oprowadzania z przewodnikiem (w kilku językach) oraz audioprzewodniki; audioprzewodnik wiele dodaje w galeriach archeologicznych.
• Telefon: +995 32 299 71 76
• Najlepsze dla: pierwszego wprowadzenia w historię Gruzji, archeologię i złoto Kolchidy (Colchis), sztukę średniowieczną oraz historię XX wieku — przydatne przed wyruszeniem w regiony.
• Połącz z: spacerem wzdłuż Rustaveli Avenue i do Starego Miasta — Georgian Museum of Fine Arts, kościół Kashveti, Parlament, Opera i Freedom Square są wszystkie w pobliżu. Sklep muzealny oferuje tytuły o historii i archeologii Gruzji trudne do zdobycia gdzie indziej.