Masyw Askhi: dziki wapienny płaskowyż Gruzji

Masyw Askhi to rozległy wapienny płaskowyż i kompleks górski w zachodniej Gruzji — kraju w Kaukazie Południowym — rozciągający się na pograniczu wyżyn regionów Lechkhumi i Samegrelo (na granicy ze Svaneti na północy i Imereti na południu), wznoszący się do około 2520 metrów na szczycie Gadrekili. Jest to jeden z najbardziej charakterystycznych geologicznie i najsłabiej zbadanych krajobrazów górskich w kraju: wielki płaskowyż krasowy, którego połączenie geologii wapiennej, alpejskiego terenu, rozbudowanych systemów jaskiniowych oraz rozległych widoków na zachodniogruzińskie niziny nadaje mu charakter niespotykany w żadnym innym wysokogórskim miejscu w Gruzji. Podczas gdy turystyka górska w tym kraju koncentruje się na Wielkim Kaukazie — Svaneti i Kazbegi — Askhi oferuje doświadczenie dzikiej przyrody o porównywalnej skali fizycznej i znacznie większej samotności, a jego odległość i trudny dostęp uchroniły go przed tłumami, które odmieniły słynne pasma górskie.

Czym jest masyw Askhi?

Masyw Askhi to wielki wapienny (krasowy) płaskowyż na zachodniogruzińskich wyżynach, na pograniczu regionów Lechkhumi i Samegrelo, wznoszący się do około 2520 m na szczycie Gadrekili. Słynie z trzech rzeczy: dramatycznej scenerii krasowej (klify, leje krasowe, wapienne bruki); ponad 80 udokumentowanych jaskiń, w tym jaskiń lodowych; oraz rozległych panoramicznych widoków na znaczną część zachodniej Gruzji. Klasycznym sposobem na poznanie go jest wymagający dwudniowy trekking przez płaskowyż między wsiami Zubi i Kulbaki, wiodący przez alpejskie łąki i pasterskie hale, z dzikim biwakiem na górze. Odległy, w dużej mierze nieoznakowany i ubogi w wodę na płaskowyżu, jest to trasa dla sprawnych, doświadczonych turystów — najlepiej z przewodnikiem — mniej więcej od czerwca do października.

Geologia

Cechą definiującą Askhi jest jego geologia wapienna oraz krajobraz krasowy, który woda wyrzeźbiła w niej przez miliony lat. Wapień rozpuszcza się w lekko kwaśnej wodzie, a połączenie wysokich opadów zachodniogruzińskiego Kaukazu z grubymi pokładami wapienia masywu wytworzyło jeden z najsilniej skrasowiałych krajobrazów górskich w Kaukazie Południowym. Powierzchnia pokazuje to wszędzie — leje krasowe, gdzie grunt zapadł się w pustki poniżej, wapienne bruki poryte i pobrużdżone rozpuszczaniem, dramatyczne ściany klifów odsłaniające głębokość skały oraz wejścia do jaskiń, które przebijają płaskowyż jak bramy do podziemnego systemu.

Systemy jaskiniowe należą do najważniejszych w Gruzji, nadając Askhi znaczenie naukowe i speleologiczne wykraczające poza samą scenerię. Masyw kryje ponad 80 udokumentowanych jaskiń krasowych, niektóre o znacznej długości i głębokości, z formacjami stalaktytów i stalagmitów, podziemnymi rzekami i jeziorami oraz — w wyższych, głębszych jaskiniach, gdzie temperatura przez cały rok pozostaje poniżej zera — z trwałymi formacjami lodowymi. Eksploracja speleologiczna trwa tutaj od czasów radzieckich, a system nie jest jeszcze w pełni zmapowany; wciąż dokumentowane są nowe korytarze i komory.

Krajobraz płaskowyżu

Nad ziemią płaskowyż jest krajobrazem o prawdziwej sile wizualnej — otwarty wapienny teren, alpejskie murawy na wyższych odcinkach, pionowe krawędzie klifów, gdzie płaskowyż opada do zalesionych dolin, oraz rozległe widoki obejmujące jednocześnie kilka regionów zachodniej Gruzji. Jego płaskowyżowy charakter — poczucie przebywania na wyniesionej, rozległej wyżynie, a nie wspinania się ku pojedynczemu szczytowi — nadaje Askhi przestrzenną jakość odmienną od bardziej typowego dla Gruzji Wielkiego Kaukazu, gdzie teren jest bardziej pionowy, a doliny bardziej zamknięte.

Letnie pastwiska wykorzystują pasterze, którzy w sezonie wypasu przyprowadzają z dolin bydło i owce, a sezonowe pasterskie chaty — niewielkie kamienno-drewniane konstrukcje rozsiane po płaskowyżu tam, gdzie pastwisko jest dobre — dodają ludzkiej obecności, która pogłębia, a nie umniejsza poczucie odosobnienia. Wzajemne przenikanie się naturalnego wapiennego terenu, zagospodarowanych letnich muraw i dzikich stref alpejskich powyżej tworzy krajobraz o dużej różnorodności na całej rozległości płaskowyżu.

Widoki z krawędzi płaskowyżu należą do najrozleglejszych dostępnych z jakiegokolwiek terenu górskiego w zachodniej Gruzji. W pogodny dzień obejmują doliny Lechkhumi, niziny Samegrelo, wzgórza Imereti na południu oraz wyższe pasma Wielkiego Kaukazu na północy — a nawet, w najczystszych warunkach, odległy przebłysk Morza Czarnego na zachodzie. Gdy nad zachodnimi nizinami tworzą się inwersje chmur, płaskowyż potrafi sterczeć czysty ponad morzem chmur wypełniającym doliny poniżej — doświadczenie jak z Gomismta i Bakhmaro, ale na większej wysokości i z o wiele bardziej otwartym krajobrazem wokół.

Główna trasa trekkingowa: Zubi do Kulbaki

Utrwalone przejście przez masyw łączy wieś Zubi (na wschodzie) z rejonem Kulbaki (na zachodzie), trawersując płaskowyż i dając dostęp do pełnego zakresu jego krajobrazów na trasie liczącej mniej więcej 25–35 kilometrów, w zależności od obranej linii oraz odgałęzień do punktów widokowych i wejść do jaskiń. Zwykle pokonuje się ją jako dwudniowy trekking z noclegiem pod namiotem na płaskowyżu, choć silni, doświadczeni turyści, którzy wyruszą wcześnie i zrezygnują z większych odgałęzień, mogą zrobić to w ciągu jednego długiego dnia.

Struktura to w istocie stromy dzień podejścia i długi dzień zejścia. Dojście od strony Zubi pnie się przez las, zanim wyłoni się na płaskowyż — to najbardziej wytrwały wysiłek fizyczny na trasie, gdzie samo podejście daje rzędu 1600 metrów przewyższenia. Po wejściu na górę przejście przez płaskowyż wiedzie przez bardziej zróżnicowany teren — otwarte murawy, wapienne bruki, punkty widokowe na krawędziach klifów oraz tereny wokół łatwiej dostępnych wejść do jaskiń — w tempie, które pozwala obcować z krajobrazem, a nie tylko go przemierzać. Zejście w kierunku Kulbaki opada z powrotem przez las do jezior Kulbaki (jeziora Zielone i Babushkino, na znacznie niższej wysokości), gdzie znajdują się gospodarstwo hodujące pstrągi oraz domek — mile widziany punkt końcowy po dzikim biwaku powyżej. Całkowite przewyższenie na całej trasie może przekroczyć 1600 metrów w zależności od konfiguracji.

Przejście wymaga rzeczywistego, podstawowego poziomu sprawności i właściwego przygotowania górskiego: solidnego obuwia na wapień, który bywa ostry i nierówny; zdolności do niesienia wystarczającej ilości wody, gdyż woda powierzchniowa jest na samym płaskowyżu uboga (tę niewielką, która istnieje, należy przegotować lub przefiltrować); sprzętu biwakowego na nocleg, gdyż na płaskowyżu nie ma żadnych noclegów; oraz odzieży dostosowanej do pogody, która w ciągu jednego popołudnia potrafi przejść od ciepłego letniego słońca do zimnej chmury i deszczu.

Nawigacja, warunki i bezpieczeństwo

Oznakowanie szlaku na Askhi jest niespójne i niewystarczające do pewnej, samodzielnej nawigacji na całym przejściu i to właśnie najwyraźniej odróżnia go od rozwiniętych gruzińskich celów turystyki pieszej. Teren nie jest trudny technicznie w sensie alpinistycznym, ale topografia krasowa — leje krasowe, wapienne bruki i otwarte murawy, które nie dają żadnej wizualnej wskazówki co do właściwej linii — jest na tyle złożona, że przejście jej bez szczegółowej znajomości trasy lub GPS z pobranymi śladami wymaga prawdziwego doświadczenia i swobody w poruszaniu się po niepewnym gruncie. Lokalny przewodnik ze szczegółową znajomością tras Askhi jest zdecydowanie zalecany każdemu, kto nie zna płaskowyżu; firmy przewodnickie w regionie Lechkhumi i w Tbilisi organizują zorganizowane przejścia Askhi, które zajmują się nawigacją i logistyką.

Konkretne ostrzeżenie dotyczące warunków: unikaj trasy w deszczu lub świeżym śniegu. Strona Zubi ma gliniastą glebę, która zamienia się w głębokie, lepkie błoto, a strona Kulbaki ma śliskie stoki — oba stanowią rzeczywiste zagrożenie poślizgnięciem i utratą oparcia, gdy są mokre, a nie tylko niedogodność. W połączeniu z trudnością nawigacyjną i ekspozycją na płaskowyżu sprawia to, że ustabilizowana, sucha pogoda jest ważna dla bezpiecznego przejścia. Zimą warunki czynią samodzielną wędrówkę tutaj naprawdę niebezpieczną.

Łączenie z innymi trasami

Askhi nagradza połączenie z szerszymi wyżynami Lechkhumi–Samegrelo. Można go połączyć z kurortem Lebarde i jeziorami Tobavarchkhili na północy (dłuższy wielodniowy trawers — pełna trasa z Lebarde do Zubi zajmuje około pięciu dni), z rezerwatem Akhalchala oraz — schodząc zachodnią stroną — w kierunku kanionów Okatse i Martvili oraz rejonu Kinchkha. Dla doświadczonych trekkerów Askhi jest centralnym punktem dłuższej zachodniogruzińskiej wyprawy górskiej, a nie tylko samodzielnym przejściem.

Jak dojechać i kiedy się wybrać

• Lokalizacja: zachodniogruzińskie wyżyny, granica Lechkhumi/Samegrelo; dojście wschodnie od strony Zubi, zachodnie z rejonu Kulbaki, oba osiągalne z Tsageri (ośrodka regionalnego Lechkhumi), około 5 godzin z Tbilisi przez Kutaisi.
• Jak dojechać: drugorzędne drogi górskie do początków szlaków, których stan zmienia się w zależności od pory roku i pogody; wskazany jest pojazd o rozsądnym prześwicie. Wykonalne we własnym zakresie dla doświadczonych, dobrze wyposażonych turystów lub jako przejście z przewodnikiem.
• Kiedy się wybrać: mniej więcej od czerwca do października, przy czym lipiec–wrzesień są najpewniejsze pod względem terenu wolnego od śniegu, stabilnej pogody i przejezdnych dróg. Płaskowyż może utrzymywać śnieg jeszcze w czerwcu; październik przynosi pierwsze jesienne układy pogodowe oraz ryzyko zimna i wilgoci na odsłoniętym wapieniu. Trekking po powierzchni jest zdecydowanie aktywnością letnią/wczesnojesienną — zima jest niebezpieczna. (Jaskinie są potencjalnie dostępne przez cały rok dla wyposażonych speleologów.)
• Trudność: wymagający wielodniowy trekking; znaczne przewyższenie; nieoznakowany; odległy. Dla sprawnych, doświadczonych turystów — przewodnik zdecydowanie zalecany.